Randevu Alın
Diş teli tedavisine başlayan pek çok hasta, bir süre sonra hekiminin "artık lastik de takacağız" dediğini duyar. Bu noktada çoğu kişinin aklına aynı sorular gelir: Bu lastik ne işe yarıyor? Nereye takılıyor? Takmadan bırakırsam ne olur?
Diş teli lastikleri, ortodontik tedavinin kritik ama sıklıkla hafife alınan bir parçasıdır. Braketler ve teller dişleri bireysel olarak hareket ettirirken, lastikler çeneler arasında koordinasyon sağlar — ve bu koordinasyon olmadan pek çok tedavi istenen sonuca ulaşamaz.
Bu yazıda diş teli lastiklerinin ne olduğunu, nasıl çalıştığını, çeşitlerini ve doğru kullanımın neden bu kadar önemli olduğunu ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.
Ortodontik lastikler, braket tedavisi sırasında kullanılan, genellikle lateks veya lateks içermeyen sentetik malzemeden üretilen küçük elastik bantlardır. Hekimin belirlediği kanca noktalarına çoğunlukla üst çenedeki bir kancadan alt çenedeki bir kancaya — çapraz veya belirli bir açıyla bağlanır.
Bu bağlantı sayesinde tel ve braketlerin tek başına sağlayamadığı kuvvetler oluşturulur: çeneler arasındaki mesafeyi kapamak, ısırımı düzeltmek ya da dişleri belirli bir yönde hareket ettirmek gibi.
Ortodontik lastiklerin temel işlevi, çeneler arası kuvvet uygulamaktır. Sadece tek bir çeneyi etkileyen tel ve braketlerin aksine, lastikler hem üst hem de alt çeneyi aynı anda etkiler. Bu özelliği onları şu sorunların tedavisinde vazgeçilmez kılar:
Kapanış bozuklukları: Üst ve alt dişlerin birbirine doğru kapanmaması, fazla veya az örtüşmesi gibi durumlar lastik kullanımıyla düzeltilebilir.
Çene kaymaları: Üst veya alt çenenin yatay düzlemde sağa ya da sola kaymış olması, lastiklerle oluşturulan yönlü kuvvetlerle giderilebilir.
Aşırı örtüşme (derin kapanış): Alt ön dişlerin üst ön dişlerin arkasında çok fazla gizlendiği durumlarda lastikler dişleri uygun pozisyona taşır.
Açık kapanış: Ön dişlerin kapanmadığı, aralarında boşluk kaldığı durumlarda lastikler dişleri birbirine yaklaştırmak için kullanılır.
Dişler arası boşlukların kapatılması: Özellikle diş çekimi sonrası oluşan boşluklarda lastikler, dişlerin bu alana doğru hareket etmesini hızlandırır.
Kısacası: braketler ve teller dişleri sıraya dizer, lastikler ise iki çeneyi birbirine oturtur.
En yaygın kullanılan türdür. Üst çenedeki bir braket kancasından alt çenedeki bir braket kancasına uzanır. Takılış açısına göre farklı kuvvetler oluşturarak kapanış ve çene pozisyonunu düzenler.
Sınıf I (Class I): Aynı çenedeki dişler arasında kullanılır. Genellikle boşluk kapatmak veya dişleri belirli bir yönde kaydırmak amacıyla uygulanır.
Sınıf II (Class II): Üst ön bölgeden alt arka bölgeye uzanır. Alt çenesi geride kalan veya üst dişleri öne çıkmış hastalarda kullanılır.
Sınıf III (Class III): Üst arka bölgeden alt ön bölgeye uzanır. Alt çenesi öne çıkmış veya üst dişleri geride kalan hastalarda uygulanır.
Birbirine bağlı küçük halkalardan oluşan bu lastikler, braketlerin üzerine yerleştirilir. Dişler arasındaki boşlukları kapatmak ve dişleri sıkıştırmak için kullanılır. Çeneler arası lastiklerden farklı olarak yalnızca tek bir çenede çalışır.
Her braket üzerinde teli yerinde tutan küçük elastik halkacıklardır. Fonksiyonel bir rol üstlenirken aynı zamanda hastanın tercih ettiği renkte seçilebilen estetik bir unsur da taşır. Bu lastikler genellikle her seansta değiştirilir.
Ortodontik lastikler genellikle hastanın kendisi tarafından takılır ve çıkarılır. Hekim ilk seansta kanca noktalarını gösterir ve nasıl takılacağını ayrıntılı biçimde açıklar.
Takma işlemi için küçük bir plastik kanca aparatı veya doğrudan parmak kullanılabilir. Başlangıçta alışık olunmayan bir hareket gibi gelse de birkaç gün içinde rutin hale gelir.
Lastikler genellikle yemek yenirken çıkarılır, yemek sonrasında ağız temizlendikten hemen sonra yeniden takılır. Bunun dışında uyku dahil gün boyunca sürekli takılı kalması beklenir.
Lastiklerin en büyük düşmanı tutarsız kullanımdır. Gün içinde birkaç saat kullanıp sonra unutmak, hiç takmamaktan daha kötü sonuçlar doğurabilir. Düzensiz kuvvet, diş köklerini strese sokar ve dişlerin istenmeyen yönlerde hareket etmesine neden olabilir.
Ortodontik lastikler zaman içinde elastikiyetini yitirir. Çoğu hasta günde bir ya da iki kez lastik değiştirmesi gerektiğini bilmez. Uzayan, rengi solmuş veya şekli bozulmuş lastikler artık yeterli kuvveti sağlamaz.
Lastiği yanlış kanca noktasına takmak yanlış yönde kuvvet oluşturur ve tedavinin seyrini olumsuz etkiler. Takma noktaları konusunda en ufak bir şüphe oluştuğunda hekimle iletişime geçmek gerekir.
Lastik tedavisinin ilk günlerinde hafif bir ağrı veya gerginlik hissi normaldir. Bu his genellikle bir iki gün içinde geçer. Ağrıdan çekinerek lastiği hiç takmamak ise tedaviyi önemli ölçüde uzatır.
Bu, hastalarımızın sıkça sorduğu bir sorudur ve cevabı net: tedavi istenen sonuca ulaşamaz ya da çok daha uzun sürer.
Ortodontik lastikler, tedavinin belirli bir aşamasında reçete edilir. Bu aşamada braket ve teller tek başına yapabileceklerinin sınırına ulaşmıştır; lastik olmadan çeneler arası uyum sağlanamaz. Lastiği düzenli takmayan hastalar genellikle planlanan bitiş tarihini geçer, bazıları ise ek tedavi süreçlerine ihtiyaç duyar.
Çapraşık diş tedavisi veya Invisalign tedavisi gibi ortodontik süreçlerin hedeflenen zamanda tamamlanabilmesi için hastanın tedavi planına tam uyumu şarttır.
Bu tamamen hastanın klinik durumuna bağlıdır. Bazı hastalarda lastik tedavisi birkaç hafta sürerken, bazılarında tedavinin büyük bölümü boyunca devam eder. Hekim, diş hareketleri ve çene pozisyonu değiştikçe lastik tipini, açısını veya boyutunu güncelleyebilir.
Ortanca bir süre vermek yanıltıcı olur — çünkü her vaka birbirinden farklıdır. Ancak şunu söylemek mümkündür: lastiklerin reçete edildiği süre boyunca düzenli kullanılması, tedaviyi kısaltır; ihmal edilmesi ise uzatır.
İlk birkaç günde hafif bir gerginlik veya baskı hissi olabilir. Bu his, yeni bir lastik tipine geçildiğinde veya hastanın uzun süre lastiği takmamasının ardından yeniden başladığında da yaşanabilir. Ancak bu durum geçicidir ve ağrı kesici gerektirmez.
Şiddetli, devam eden veya takma bölgesinde şişlikle birlikte gelen bir ağrı normalin dışındadır ve hekime bildirilmelidir.
Ortodonti tedavisi, yalnızca dişleri düzgün sıraya dizmekten ibaret değildir. Dişlerin birbiriyle, çenelerle ve yüzün genel yapısıyla uyumlu çalışmasını sağlamak, ortodontik tedavinin asıl hedefidir. Bu hedefin önemli bir bölümü, braket ve tel kombinasyonu kadar lastik kullanımına bağlıdır.
Braket tedavisinin herhangi bir aşamasında lastiğe geçilmesi, aslında tedavinin ilerlediğinin bir işaretidir — dişler sıraya girmiştir ve artık çeneler arası uyum aşamasına gelinmiştir.
Lastiği uyurken de takmalı mıyım? Evet. Hekiminiz aksini belirtmedikçe lastikler uyku dahil gün boyu takılı kalmalıdır.
Lastik rengi önemli mi? Ligatür lastikleri için renk seçeneği mevcuttur ve tamamen estetik bir tercihtir. Çeneler arası lastikler ise şeffaf veya tek renk olup klinik etkiyi renk belirlemez.
Lastik takarken ağzım yoruluyor, bu normal mi? İlk günlerde çene kasları hafif yorgunluk hissedebilir. Bu birkaç gün içinde geçer.
Lastik yutarsam ne olur? Yanlışlıkla yutulması halinde ki sıkça yaşanır endişe edilmesine gerek yoktur. Lastikler tamamen zararsızdır. Hemen yeni bir lastik takılmalıdır.
Diş teli lastikleri küçük görünür, ama ortodontik tedavinin seyrini büyük ölçüde etkiler. Çeneler arası koordinasyonu sağlayan bu elastik bantlar, doğru kullanıldığında tedaviyi hızlandırır ve hedeflenen sonuca ulaşmayı mümkün kılar; ihmal edildiğinde ise tedaviyi uzatır ve bazı durumlarda geri adım atılmasına yol açar.
Ortodontik tedavi sürecinizde lastik kullanımıyla ilgili sorularınız varsa ya da braket veya Invisalign tedavisi hakkında değerlendirme yaptırmak istiyorsanız bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel sağlık durumunuz için mutlaka bir diş hekimiyle görüşmeniz önerilir.
